İş Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır? İşveren İçin Hukuki Rehber
Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi farkı, zorunlu maddeler, rekabet yasağı, gizlilik ve haksız fesih riskleri hakkında kapsamlı rehber.
· 🔄 · Hukuk
Türkiye Barolar Birliği'nin 2024 istatistiklerine göre iş mahkemelerinde görülen davaların %62'si yazılı sözleşme eksikliği veya hatalı düzenlenmiş sözleşmeden kaynaklanıyor. 4857 Sayılı İş Kanunu, bazı sözleşme türleri için yazılı şekli zorunlu kılarken temel hakları işçi lehine güvence altına alıyor. İşveren açısından dengeli ve eksiksiz sözleşme hem uyumu sağlar hem riskleri azaltır.
Sözleşme Türleri: Hangisini Seçmeli?
Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi
En yaygın tür. Özel bir süre öngörülmemiş tüm sözleşmeler belirsiz süreli sayılır. Fesihte kıdem ve ihbar tazminatı yükümlülüğü doğar. Deneme süresi en fazla 2 ay (TİS ile 4 aya kadar uzatılabilir).
Belirli Süreli İş Sözleşmesi
Önceden belirlenmiş işin veya sürenin bitmesiyle kendiliğinden sona erer. Ancak "objektif koşul" olmadan birden fazla kez yapılması durumunda belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür (İş K. m. 11). Mevsimlik iş, proje bazlı pozisyonlar için uygun.
Kısmi Süreli (Part-Time) Sözleşme
Normal çalışma süresinin 2/3'ünden az. Sosyal güvenlik primleri gerçek süre üzerinden ödenir; ücret orantılı hesaplanır.
Zorunlu Sözleşme Maddeleri
- İşçi ve işveren kimlik bilgileri
- İşin tanımı ve unvanı
- İşyeri adresi
- Ücret (brüt/net), ödeme günü ve yöntemi
- Çalışma süresi (günlük/haftalık saat)
- İzin hakkı (yıllık ücretli izin süresi)
- Fesih bildirimi süreleri (ihbar süreleri)
- Sözleşme başlangıç tarihi
Önerilen Ek Maddeler
Gizlilik Taahhüdü (NDA)
İşçinin şirket sırlarını, müşteri listelerini ve teknik bilgiyi ifşa etmemesini düzenler. Süre ve kapsam belirtilmeli; makul sınırlar içinde olmayan gizlilik maddeleri mahkemelerce geçersiz sayılabilir.
Rekabet Yasağı
İşçinin işten ayrıldıktan sonra belirli süre ve alanda rakip firmada çalışmasını veya kendi işini kurmasını yasaklar. TBK 444-447 çerçevesinde: maksimum 2 yıl, coğrafi sınır belirtilmeli, işçinin ekonomik geleceğini ciddi sarsmayacak biçimde olmalı, işverenin makul çıkarı bulunmalı.
Fikri Mülkiyet Devri
Çalışanın iş kapsamında ürettiği yazılım, tasarım, raporların işverene ait olduğunu açıkça belirtir.
Fesihte Kritik Hatalar
- Fesih bildirimini yazılı yapmamak (geçersiz fesih)
- İhbar süresine uymamak veya karşılığını ödememek
- Kıdem tazminatını zamanında ödememek (faiz riski)
- Haklı neden olmadan belirli süreli sözleşmeyi erken feshetmek (kalan süre tazminatı)
İş hukuku konusunda destek almak için Firma Rehberi'ndeki Hukuk kategorisinden iş hukuku avukatlarına ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
❓ Sözleşme olmadan da iş ilişkisi kurulabilir mi?
Evet, ancak belirsiz süreli sözleşme varsayılır. Uygulanan şartlar yazılı sözleşmedekiyle çelişirse işçi lehine yorum yapılır.
❓ Deneme süresinde tazminat ödenir mi?
Hayır. İş K. m. 15 uyarınca deneme süresinde taraflar ihbarsız fesih hakkına sahip; kıdem ve ihbar tazminatı doğmaz.
❓ İstifa eden çalışana kıdem tazminatı ödenir mi?
Genel kural: istifada kıdem tazminatı yoktur. İstisnalar: evlilik (kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde), askerlik, yaşlılık aylığı almaya hak kazanma, haklı sebeple fesih (m. 24).
❓ Yabancı uyruklu çalışan için ayrı sözleşme şartları var mı?
Çalışma izni ve ikamet izni prosedürleri ayrıca işletilmeli. 4817 Sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun kapsamında izinsiz çalıştırma ciddi idari ceza gerektirir.
❓ Sözleşmede ücretin TL yerine dövizle belirlenmesi mümkün mü?
Kural olarak iş sözleşmelerinde ücret TL cinsinden belirlenmek zorunda (Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun). Yabancı uyruklu çalışanlar ve bazı özel durumlar istisna kapsamında olabilir.